تبلیغات
آلما مِشه

آلما مِشه
 

·        سیمرغ عنقا، سیرنگ

سیمرغ پرنده‌ای شگرف و اسطوره‌ای است که جلوه‌های متفاوت و خارق­العاده در عرصه­ی افسانه، حماسه، فلسفه، عرفان، و به طور کلی در فضای فرهنگ ایرانی داشته است. سیمرغ واژه‌ای فارسی و مخفف "سین مرغ" است که در "اوستا" به صورت "مرغوسئنه" و در "پهلوی" "سین مورو" نامیده شده است. "سئنه" ظاهرا در ایران باستان نام‌یکی از حکمای معروف نیز بوده که با جایگاه سیمرغ ارتباط دارد. گاه تصاویری که از جایگاه سیمرغ ارائه می‌شود با درخت طوبی مشابهت دارد. این درخت نیز مانند سیمرغ است                                               .
در متون پهلوی آشیانه­ی سیمرغ بالای درختی درمان بخش است که در "دریای فرافکرد" رسته، تخم همه گیاهان بر آن است و در واقع خاستگاه زندگی گیاهی است. سیمرغ در شاهنامه­ و اوستا و روایات پهلوی، موجودی خارق العاده و شگفت است.                                       ازاین جابه بعد..................................................................................................................................................................
پرهای گسترده‌اش به ابر فراخی می‌ماند که از آب کوهساران لبریز است. وقتی بال می‌گشاید به اندازه­ی کوهی است. از هر طرف چهاربال با رنگ‌های زیبا دارد. منقارش چون منقار عقاب کلفت و صورتش شبیه صورت انسان است. به قدری قوی است که فیل را به آسانی می‌رباید از این رو به "پادشاه مرغان" شهرت‌یافته است. هزار و هفتصد سال عمر دارد.
در سیصد سالگی تخم می‌گذارد و پس از بیست و پنج سال جوجه‌اش سر از تخم درمی‌آورد. "اهورامزدا" به "زرتشت" سفارش کرده است که پری از او بر تن خود بمالد و آن را تعویض خود گرداند. در ایران باستان معتقد بوده‌اند کسی که استخوان‌یا پری از این مرغ دلیر با خود داشته باشد، هیچ کس بر او چیره نخواهد شد. آن پر او را نزد مردم گرامی‌و محبوب می‌گرداند و در هنگام برابری با ستمکاران پناه وی خواهد بود. در شاهنامه از دو سیمرغ کاملا متفاوت سخن رفته است 1- پرنده‌ای عظیم الجثه که بر فراز کوه آشیانه و نیرو و قدرتی عظیم دارد ولی او نیز فانی شدنی است. رستم در خوان پنجم با این سیمرغ برخورد می‌کند و او را می‌کشد. این سیمرغ در ادبیات چندان معروف نیست 2- سیمرغ مشهور، مرغی ایزدی است که بر کوه البرز آشیان دارد و "زال" پدر "رستم" را پرورش داده است. "سام"(پدر زال) از این که فرزندش در هنگام تولد سفیدمو بوده است، خشمگین می‌شود و او را بر سر راه می‌گذارد. سیمرغ کودک را می‌یابد و به امر خدا او را پرورش می‌دهد. پس از آنکه زال در سایه­ی تربیت سیمرغ جوان نیرومندی شده بود، سام پشیمان می‌شود و او را به خانه برمی‌گرداند. سیمرغ پری از خود به زال می‌دهد تا هنگام سختی آن را آتش زند و از او‌یاری بخواهد زال دو بار به سیمرغ محتاج می‌شود: 1- هنگام تولد رستم که به علت درشتی جثه­ی وی، مادرش در آستانه­ی مرگ قرار گرفته بود 2- در جنگ رستم با اسفندیار که رستم و اسبش به شدت مجروح شده بودند، سیمرغ به‌یاری آنها می‌شتابد و پس از علاج زخم‌های رستم راه غلبه بر اسفندیار را به او نشان می‌دهد. به خاطر همین حمایت‌های سیمرغ از خاندان زال، عده‌ای نظر داده‌اند که این مرغ فرشته نگهبان‌یا توتم قوم سکا(خانواده رستم) است. دلیل دیگری که برای این ارتباط ذکر شده، این است که برخی جایگاه سیمرغ را "کوه اپارسن"(aparsan) در "سکستان"(سیستان) نام برده‌اند. سیمرغ پس از پروراندن زال و‌یاری او و رستم در شرایط حساس از همه­ی آفاق رو پنهان نمود و جز نامی‌از خود باقی نگذاشت و دیگر کسی موفق به دیدن او نشد. از این رو در مواردی که بخواهند بی نشان و غیر قابل دسترس بودن چیزی را مثال بزنند آن را به سیمرغ تشبیه می‌کنند:                                                                            
منسوخ شد مروت و معدوم شد وفا                                                                     
زین هر دو، نام ماند چو سیمرغ و کیمیا                                                                      
 
شاعران که دیگر نشانی از سیمرغ نیافتند با خیال خویش هر بار تصویر درخشان دیگری از او ترسیم کردند. "قله نشین قاف" بار دیگر از ادبیات عرفانی سر برآورد. "مولوی" او را نماینده­ی عالم بالا، مرغ خدا و مظهر عالی‌ترین پروازهای روح و انسان کامل شناخته است. عارف مشهور، "روزبهان بقلی"، آن را کنایه از روح و گاه کنایه از پیامبر اکرم(ص) دانسته‌ است. "سهروردی" تصویری والا و بی­نظیر ارائه کرده که نزدیک به خداست: پرواز کند بی­جنبش، می‌پرد بی­پر، نزدیک شود بدون طی اماکن، همه نقش‌ها از اوست و او خود بی­رنگ، همه بدو مشغولند او از همه فارغ، در مشرق است اما مغرب از او خالی نیست. همه­ی علوم از صفیر(فریاد) آن سیمرغ است و سازهای عجیب مثل ارغنون و غیر آن را از صدای او سازند در "منطق­الطیر"، سیمرغ مظهر خداست. مرغان در جستجوی سیمرغ برمی‌آیند و به راهنمایی هدهد راهی قاف می‌شوند تا او را بیابند اما دشواری‌های راه عده­ی زیادی را از رسیدن مانع می‌شود. سرانجام وقتی به مقصد می‌رسند سیمرغی نمی‌بینند، در خود نظر می‌کنند که "سی مرغ" ماند‌ه‌اند. این داستان تمثیلی، بیانگر وحدت در کثرت و کثرت در وحدت است. سیمرغ در "منطق­الطیر" حقیقت کامل جهان است. "عطار" او را منبع فیض و سرچشمه­ی هستی تصور می‌کند که کاملان جهان، تمام همّ خود را صرف شناسایی او می‌کنند و پس از طی مراحل مهلک چون قطره‌ای که در پهنای دریا محو می‌شود، خود را به این وجود بی­نهایت می‌رسانند و در او محو و فانی می‌شوند. در ادبیات فارسی، سیمرغ را "عنقا" نیز گفته‌اند(عنقا: دراز گردن) و افسانه‌های زیادی نیز با آن همراه ساخته‌اند، از جمله اینکه به مردم آزار می‌رساند وکودکان را می‌ربود. به پیامبرمان، شکایت کردند و به دعای وی نسل عنقا منقرض شد.
این افسانه‌ها چندان ربطی به سیمرغ ندارد، عنقا مرغ اساطیری "اعراب" است که نشیمن او کوه قاف است. اما سیمرغ پرنده­ی اساطیری ایرانی‌هاست که نشیمن او البرز است. در دوره­ی اسلامی‌این روایات به‌یکدیگر آمیخته و سیمرغ و عنقا که آن را "عنقای معزب"(به معنی فرو برنده‌یا غریب) نیز گویند:‌یکی تصور شده است. بنابراین جایگاه آن نیز گاه قاف و گاه البرز نامیده شده است، از نکات دیگری که درباره­ی سیمرغ در ادبیات هست‌یکی جفت نداشتن و تنها بودن اوست:                                 
اگر با مرغ باید مرغ را جفت                                                                 
تو سیمرغی،‌بود سیمرغ بی جفت

                                               نظامی گنجوی                                                                 
به سیمرغ مانم ز روی حقیقت                                                                           
که از هیچ مخلوق همدم ندارم                                                                                      
به نام و به وحدت چون او سرفرازم                                                                          
که این هر دو معنی از او کم ندارم                                                                                                                                                                                                                                                                                                       خاقانی                                 


آشیانه­ی سیمرغ بر کسی روشن نیست، چنان که حتی سام هم که در جستجوی او رفت، راه به جایی نبرد، لذا سیمرغ به نهفتگی معروف است. سیمرغ را "سیرنگ" نیز گفته‌اند، از این جهت که رنگ همه مرغان در پر او هست .برخی از ابیات که سیمرغ در آنها به کار رفته به عنوان شاهد ارائه می‌گردد:                                                

 

  سیمرغ کوه قاف رسیدن گرفت باز                                                                                                                        
مرغ دلم ز سینه تپیدن گرفت باز                                                                       
 
مرغی که تا کنون ز پی دانه مست بود                                                                               
در سوخت دانه ز او تپیدن گرفت باز                                                                
 
چشمی‌که غرقه بود به خون در شب فراق                                                                             
 
آن چشم روی صبح بدیدن گرفت باز                                                                        
                       
سنایی                                                                        
 
در منطق­الطیر، سیمرغ از زبان هدهد چنین توصیف شده است                                                            

  هست ما را پادشاهی بی خلاف                                                                            
 
در پس کوهی که هست آن کوه قاف                                                                       
 
نام او سیمرغ سلطان طیور                                                                                              
 
او به ما نزدیک و ما زو دور

                                                                  
 
صد هزاران پرده دارد بیشتر                                                                         
 
هم ز نور و هم ز ظلمت پیش در                                                                          
 
در دو عالمنیست کس را زهره‌ای                                                                                                                                                                                          کو تواند‌یافت از وی بهره‌ای                                                                                  
 
دایما او پادشاه مطلق است                                                                                   
 
در کمال عز خود مستغرق است.




[ سه شنبه 16 اسفند 1390 ] [ 10:50 ب.ظ ] [ اسماعیل حكمتی منامن ]
نظرات
.: Weblog Themes By Iran Skin :.

درباره وبلاگ

آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بروز رسانی :
بک لینک طراحی سایت